Praktijktests en dergelijke ten spijt is de discriminatie op de Belgische huurmarkt de voorbije twee decennia niet merkbaar verminderd, toont een grote studie. "Als je geen inspecteurs ter plekke stuurt, zijn je maatregelen een papieren tijger."
Een niet-Vlaamse naam, een handicap of een uitkering. Wie ze heeft, heeft het in ons land nog altijd moeilijker om aan een huurwoning te raken. De kans om uitgenodigd te worden om een huurwoning te bezichtigen, ligt ongeveer een vijfde lager voor wie tot een etnische minderheid behoort, een handicap heeft of een precaire sociaal-economische positie heeft. Dat blijkt uit een nieuwe overzichtsstudie van de Vrije Universiteit Brussel en Universiteit Gent, onder leiding van professor sociologie Pieter-Paul Verhaeghe (VUB).
Uniek aan deze studie is dat ze niet stoelt op één gevalstudie in één stad, maar op bijna honderd studies van de voorbije twintig jaar uit ons land. Dat laat ook toe om na te gaan hoe discriminatie in twee decennia geevolueerd is. Uit het onderzoek blijkt dat huurdiscriminatie niét afgenomen is. In de jaren 80 en 90 zijn grote stappen vooruitgezet. Toen zag je nog plakkaatjes met 'geen allochtonen'. Nu niet meer", zegt Verhaeghe. "Maar sindsdien zien we geen vooruitgang meer. Het is nu meer verholen of subtiel. Maar een 20 procent lagere kans om uitgenodigd te worden: dat is veel te hoog en onaanvaardbaar." Discrimineren op basis van ras of herkomst is verboden. Bij een huurder met een handicap mogen redelijke aanpassingen, zoals beter bereikbare stopcontacten, niet geweigerd worden. Op basis van inkomen mag wel geselecteerd worden. Maar dat mag alleen op de hoogte van het inkomen, niet op de bron. Het is dus niet toegelaten om een huurder te weigeren, louter omdat die een uitkering heeft.
Toleranter én extremer
Dat huurdiscriminatie niet afneemt, is verbazingwekkend. De voorbije twintig jaar is er immers veel gebeurd. Europa verplichtte alle lidstaten om een antidiscriminatiewetgeving uit te werken. De tolerantie van mensen is ook gegroeid, stelt Verhaeghe. "Uit bevragingen blijkt dat minder mensen problemen hebben met een buurman van vreemde origine. Tegelijk zijn de politiek en sociale media wel extremer geworden." Makelaars werden gesensibiliseerd en kregen diversiteitstrainingen. Zij doen het overigens beter dan private verhuurders, blijkt uit de studie. Ze zijn professioneler en minder risicoavers, werpen de onderzoekers op. En in heel wat steden werden praktijktesten uitgevoerd. Daarbij werden fictieve mails uitgestuurd die maar op één aspect verschilden, zoals de naam van de kandidaat-huurder. Vervolgens werd geteld of de naam bepalend was om uitgenodigd te worden. Dat is de gouden standaard om discriminatie te testen. Lokaal leidde dat tot verbeteringen. "In een aantal steden, zoals Gent, is de huurdiscriminatie significant gedaald", zegt Verhaeghe. "Maar voor het hele land zien we geen daling."
Ook voor werk
België is daarin niet uniek. Uit de 475 studies uit 31 landen die de vorsers verzamelden, blijkt precies hetzelfde: de discriminatie blijft rond circa 20 procent hangen en daalt niet meer sinds de eeuwwisseling. Eerder hadden de onderzoekers hetzelfde vastgesteld op de arbeidsmarkt. Ook daar wijzigde de mate waarin gediscrimineerd wordt bij aanwervingen de voorbije twee decennia niet. Dat geldt zowel voor de discriminatie van etnische minderheden, van mensen met een handicap als van jonge en oude sollicitanten. Verhaeghe pleit voor betere handhaving. "Vergelijk het met de voedselveiligheid. Als je geen inspecteurs ter plekke stuurt, zijn je maatregelen een papieren tijger." Hij ijvert voor juridische praktijktests, waarmee een benadeelde voor de rechter een vermoeden van discriminatie zou kunnen aantonen. Maar daar is politiek weinig animo voor. Ook van sensibiliserende praktijktests is op Vlaams niveau geen sprake. Voor de arbeidsmarkt werden die dit jaar wel ingevoerd. Verhaeghe breekt ook een lans voor organisaties die slachtoffers bijstaan. "Nu zien we eerder het tegenovergestelde: gelijkheidsorganen zoals Unia en het Vlaams mensenrechteninstituut krijgen minder middelen en worden zelfs geïntimideerd."
Meer aanbod
Nog een mogelijkheid is om in meer huurwoningen te voorzien. Verhaeghe: "Als er meer aanbod is, wordt er minder geselecteerd. Dan is er ook minder ruimte voor discriminatie." Vlaams minister van Wonen Melissa Depraetere (Vooruit) werkt aan een actieplan tegen huurdiscriminatie, laat haar kabinet weten. Zelf is Depraetere voorstander van praktijktesten, maar aangezien die niet in het regeerakkoord staan, is de kans klein dat ze er deze regeerperiode komen. "Iedereen heeft recht op een betaalbare woning", zegt Depraetere. "Discriminatie is onaanvaarbaar. Daarom blijven we ook voorstander van praktijktesten op de huurmarkt. In steden waar wij besturen, zoals Gent en Antwerpen, bewijzen ze hun nut. Dankzij Vooruit zijn er al praktijktesten op de arbeidsmarkt, wat ons betreft komen die er ook op de huurmarkt."
Dit artikel werd gepubliceerd in De Standaard.